Europees Hof van Justitie bevestigt toepassing uitgebreide producentenverantwoordelijkheid

Het Hof van Justitie van de Europese Unie heeft bevestigd dat de nieuwe regels uit de herziene Europese Richtlijn Stedelijk Afvalwater (ERSA) ook van toepassing zijn op de farmaceutische en cosmetische industrie. Het Hof verwierp daarmee het beroep dat de Europese federatie van farmaceutische bedrijven (EFPIA) had ingesteld tegen deze regels. Dit betekent dat de lidstaten de regels rond uitgebreide producentenverantwoordelijkheid moeten toepassen zoals deze werden vastgelegd in november 2024.

Wat houdt de nieuwe richtlijn in?

De herziene ERSA voert een systeem in van uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (in het Engels: Extended Producer Responsibility of EPR). Dat principe houdt in dat producenten niet alleen verantwoordelijk zijn voor hun producten, maar ook mee betalen voor de milieukosten die die producten veroorzaken.

Concreet verplicht de richtlijn producenten van geneesmiddelen voor menselijk gebruik en cosmetica om financieel bij te dragen aan een extra, geavanceerde zuiveringsstap in rioolwaterzuiveringsinstallaties. Deze stap – vaak “quaternaire zuivering” genoemd – is bedoeld om micropolluenten (zoals medicijnresten) uit afvalwater te verwijderen. Die stoffen worden met klassieke zuiveringstechnieken niet of onvoldoende verwijderd.

Volgens de richtlijn moeten deze producenten een groot deel van de kosten dragen, zowel voor de bouw en aanpassing van de zuiveringsinstallaties, als de dagelijkse werking en het onderhoud ervan.

Waarom tekende de farmaceutische sector beroep aan?

De farmaceutische sector vroeg het Hof om de nieuwe regels te vernietigen en voerde daarbij verschillende argumenten aan:

De Europese Commissie zou in haar voorbereidende studie de bijdrage van geneesmiddelen aan watervervuiling overschat hebben.
De kosten die de sector moet dragen zouden niet in verhouding staan tot de werkelijke vervuiling die hun producten veroorzaken, wat volgens hen indruist tegen het principe “de vervuiler betaalt”.
De maatregelen zouden te zwaar en niet noodzakelijk zijn om de milieudoelstellingen van de richtlijn te halen.
De regels zouden discriminerend zijn, omdat alleen de farmaceutische en cosmetische sector moeten betalen voor vervuiling die ook door andere sectoren wordt veroorzaakt.
De richtlijn zou zorgen voor juridische onzekerheid en onvoorspelbare kosten, wat gevolgen kan hebben voor de beschikbaarheid van geneesmiddelen.

Oordeel van het Hof

In het arrest heeft het Hof het beroep in zijn geheel verworpen en bevestigd dat de betwiste bepalingen van de ERSA geldig blijven en door de lidstaten moeten worden toegepast overeenkomstig de in de richtlijn vastgelegde termijnen voor omzetting.

Reacties uit de sectoren

De industrie had eerder al gewaarschuwd voor mogelijke negatieve gevolgen, zoals hogere productiekosten en problemen met markttoegang. Organisaties uit de watersector benadrukken daarentegen dat het systeem past binnen bredere milieudoelstellingen: het verminderen van schadelijke stoffen in waterlopen en het beschermen van ecosystemen, zonder dat watergebruikers via hogere tarieven moeten betalen.

Wat zijn de volgende stappen?

De herziene richtlijn is van kracht sinds 1 januari 2025.
Lidstaten moeten de richtlijn omzetten in nationale wetgeving tegen 31 juli 2027.
De verplichtingen rond uitgebreide producentenverantwoordelijkheid moeten uiterlijk 31 december 2028 van toepassing zijn.

(Bron: Water Europe)

Lees de volledige uitspraak op de website van de Europese U nie